Recepty na leki odurzające i psychotropowe. Stanowisko NRA i głosy farmaceutów

STANOWISKO Nr IX/4/2026 NACZELNEJ RADY APTEKARSKIEJ z dnia 4 listopada 2026 r.

w sprawie realizacji recept na leki zawierające środki odurzające i substancje psychotropowe

Na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 4 i 11 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1693), Naczelna Rada Aptekarska uchwala, co następuje:

  1. Naczelna Rada Aptekarska wyraża poważne zaniepokojenie obecnym systemem wystawiania i realizacji recept na produkty lecznicze zawierające środki odurzające i substancje psychotropowe, który nie zapewnia farmaceutom jasnych zasad postępowania ani odpowiednich narzędzi umożliwiających ocenę ryzyka w chwili realizacji recepty. Obecnie problem ze szczególnym natężeniem dotyczy konkretnych produktów leczniczych, jednak ma charakter szerszy i obejmuje również inne produkty podlegające szczególnemu nadzorowi.
  2. Naczelna Rada Aptekarska wyraża zdecydowany sprzeciw wobec prób nakładania na farmaceutów i apteki ogólnodostępne dodatkowych obowiązków związanych z weryfikacją autentyczności recept elektronicznych, w szczególności w zakresie leków zawierających substancje psychotropowe oraz środki odurzające.
  3. W dobie powszechnego stosowania e-recepty to na organach Państwa – poprzez system teleinformatyczny P1 (SIM) oraz Centrum e-Zdrowia (CeZ) – spoczywa obowiązek zapewnienia, że recepta elektroniczna jest niepodrabialna i pochodzi wyłącznie od uprawnionej osoby wykonującej zawód zaufania publicznego.
  4. Farmaceuci realizujący recepty elektroniczne oczekują, że dokument trafiający do apteki z państwowego systemu jest prawdziwy, autentyczny i podpisany przez osobę wykonującą zawód zaufania publicznego przy użyciu odpowiednio zabezpieczonego certyfikatu (podpisu elektronicznego). Odpowiedzialność za wszelkie systemowe luki umożliwiające fałszerstwo e-recept nie może być przenoszona na apteki i farmaceutów w postaci nowych obowiązków kontrolnych.
  5. Wnosimy również o natychmiastowe blokowanie przez Centrum e-Zdrowia możliwości wystawiania recept z danego konta/certyfikatu w przypadku zgłoszenia kradzieży, przejęcia lub nieuprawnionego użycia danych dostępowych.
  6. Farmaceuta jest istotnym ogniwem systemu bezpieczeństwa obrotu produktami leczniczymi, jednak nie może ponosić odpowiedzialności za wykrywanie nadużyć, których rozpoznanie wymaga dostępu do informacji i danych niedostępnych mu w chwili realizacji recepty.
    Naczelna Rada Aptekarska wskazuje na:
  1. istotną rozbieżność pomiędzy obowiązkami farmaceutów a dostępnymi im narzędziami weryfikacji recept;
  2. ograniczony dostęp do informacji o historii ordynacji i realizacji recept oraz
  3. brak skutecznych mechanizmów ostrzegania o możliwych nieprawidłowościach.
  1. Naczelna Rada Aptekarska podkreśla konieczność zapewnienia farmaceutom bezpieczeństwa prawnego poprzez określenie jednoznacznych zasad postępowania w przypadku wątpliwości dotyczących autentyczności recepty lub podejrzenia pozamedycznego wykorzystania produktu leczniczego.
    W ocenie NRA niezbędne jest, w szczególności:
  1. doprecyzowanie przesłanek odmowy wydania produktu leczniczego oraz rozróżnienie podejrzenia sfałszowania recepty od podejrzenia jego pozamedycznego wykorzystania;
  2. jednoznaczne określenie zakresu obowiązków weryfikacyjnych farmaceuty, w tym zasad kontaktowania się z osobą wystawiającą receptę;
  3. opracowanie jednolitych procedur postępowania i dokumentowania czynności podejmowanych w przypadku uzasadnionych wątpliwości;
  4. uregulowanie sposobu postępowania w przypadku podejrzenia sfałszowania recepty elektronicznej, z uwzględnieniem braku możliwości fizycznego zatrzymania takiej recepty;
  5. zapewnienie, aby ocena odpowiedzialności farmaceuty uwzględniała zakres informacji, obowiązków i możliwości technicznych dostępnych w chwili realizacji recepty.
  1. Naczelna Rada Aptekarska podkreśla, że sam fakt wystawienia recepty na produkt leczniczy zawierający środki odurzające albo substancje psychotropowe nie stanowi samodzielnej podstawy do odmowy jego wydania. Jednocześnie nie należy tworzyć nieformalnego obowiązku telefonicznego potwierdzania każdej takiej recepty.
  2. Naczelna Rada Aptekarska wskazuje, że obowiązujące przepisy przewidują już określone czynności weryfikacyjne po stronie osób wystawiających recepty. Konieczne jest zatem zapewnienie odpowiednich mechanizmów bezpieczeństwa również na etapie ich realizacji.
  3. Naczelna Rada Aptekarska postuluje powołanie przez Ministra Zdrowia zespołu roboczego z udziałem przedstawicieli samorządu zawodu farmaceuty, samorządu lekarskiego, inspekcji farmaceutycznej oraz podmiotów odpowiedzialnych za system P1, którego zadaniem będzie opracowanie propozycji zmian przepisów, jednolitych procedur oraz rozwiązań informatycznych.
  4. Naczelna Rada Aptekarska deklaruje gotowość do współpracy oraz podejmowania działań wspierających farmaceutów poprzez opracowywanie wytycznych, organizowanie szkoleń i zapewnianie wsparcia prawnego w granicach kompetencji samorządu zawodowego.
  5. Naczelna Rada Aptekarska podkreśla, że przeciwdziałanie fałszowaniu recept i pozamedycznemu wykorzystaniu produktów leczniczych nie może polegać wyłącznie na zwiększaniu obowiązków i odpowiedzialności farmaceutów.
  6. Naczelna Rada Aptekarska, wyrażając głębokie zaniepokojenie atakiem na farmaceutów, do którego doszło w dniu 30 października 2026 r. w Krakowie, zwraca uwagę, że zaniedbania systemowe oraz niekontrolowane wystawianie recept za pośrednictwem automatów internetowych mogą prowadzić nie tylko do naruszeń zasad prawidłowej farmakoterapii, lecz także do bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa osobistego farmaceutów wykonujących swoje obowiązki zawodowe. Zagrożenie to jest szczególnie istotne w sytuacjach, w których farmaceuta, działając zgodnie z obowiązującymi przepisami i w trosce o bezpieczeństwo pacjenta, odmawia realizacji recepty budzącej uzasadnione wątpliwości. Naczelna Rada Aptekarska podkreśla, że zapewnienie bezpieczeństwa farmaceutom i pozostałemu personelowi aptek, w tym ochrona przed agresją związaną z wykonywaniem obowiązków zawodowych, musi stanowić bezwzględny priorytet.
  7. Bezpieczeństwo pacjentów, bezpieczeństwo prawne farmaceutów oraz skuteczność przeciwdziałania nadużyciom wymagają spójnych rozwiązań prawnych, organizacyjnych i informatycznych, które jednocześnie nie będą tworzyć nieuzasadnionych barier w dostępie pacjentów do niezbędnego leczenia, w szczególności leczenia bólu.
  8. Naczelna Rada Aptekarska stanowczo sprzeciwia się przenoszeniu na farmaceutów odpowiedzialności za nieprawidłowości wynikające z wadliwego funkcjonowania systemu wystawiania i realizacji recept, naruszania obowiązujących przepisów przez osoby wystawiające recepty, a także za przypadki wyłudzania produktów leczniczych zawierających środki odurzające lub substancje psychotropowe, jeżeli zdarzenia te nie wynikają z zawinionego działania lub zaniechania farmaceuty. Odpowiedzialność za naruszenia prawa i nadużycia powinna spoczywać na podmiotach, których działania lub zaniechania doprowadziły do ich powstania, z uwzględnieniem rzeczywistego zakresu obowiązków, uprawnień oraz możliwości weryfikacyjnych farmaceuty w chwili realizacji recepty.

Sekretarz Naczelnej Rady Aptekarskiej
mgr farm. Marcin Repelewicz

Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej
dr n. med. i n. o zdr. Marek Tomków

Źródło: Naczelna Izba Aptekarska

Co mówią farmaceuci

Stanowisko NRA wywołało żywą dyskusję wśród farmaceutów pracujących w aptekach. Przedstawiamy opinie przekazane redakcji, anonimowo:

🔹 Kontrole i sankcje. Farmaceuci łączą stanowisko z coraz częstszymi kontrolami wydawania leków z grupy środków odurzających. Zwracają uwagę, że w praktyce kwestionuje się nawet rękojmię i cofa zezwolenia na prowadzenie aptek

🔹 „Chłopcy do bicia”. Powtarza się opinia, że receptomaty działają bez przeszkód, a system przepuszcza recepty. Na końcu łańcucha zostaje farmaceuta, który ma być ostatnim zabezpieczeniem i ponosi konsekwencje

🔹 Między nadzorem a pacjentem. Jeśli farmaceuta wyda lek, grozi mu kontrola. Jeśli odmówi, czeka go konfrontacja z pacjentem. Granica między uzasadnioną odmową a nadużyciem jest bardzo cienka

🔹 Bezpieczeństwo w aptece. Farmaceuci opisują wizyty agresywnych pacjentów pod wpływem substancji, z receptami z receptomatów na leki uspokajające. Część z nich wydaje wtedy lek, żeby nie narażać siebie i zespołu. Po ataku w Krakowie ten temat budzi szczególny niepokój

🔹 Fałszywa recepta to nie to samo co nadużywanie. Osoby z fałszywymi receptami zwykle nie są agresywne. Osoby nadużywające leków mają często prawdziwe recepty. Część farmaceutów uważa, że ocena, czy pacjentowi wystarczy ibuprofen, czy potrzebuje oksykodonu, należy do lekarza, a nie do apteki

🔹 Brak jednolitych zasad. W tej samej aptece jeden farmaceuta może odmówić, a drugi wydać lek, bo recepta jest prawdziwa. Brakuje wspólnych procedur

🔹 Nadzieja na zmiany. Według informacji docierających do samorządu Ministerstwo Zdrowia dostrzega problem i zapowiada jego rozwiązanie

Co dalej

Samorząd zapowiada wsparcie dla farmaceutów: wytyczne, szkolenia i pomoc prawną. Postuluje też powołanie przez Ministra Zdrowia zespołu z udziałem samorządów aptekarskiego i lekarskiego, inspekcji farmaceutycznej i instytucji odpowiedzialnych za system e-recept. Będziemy informować o dalszych krokach

Źródła: Naczelna Izba Aptekarska (nia.gov.pl), opieka.farm, opinie farmaceutów przekazane redakcji